Beth yw’r dreth ystafell wely?

Mae’r dreth ystafell wely yn golygu y bydd elfen tai eich Credyd Cynhwysol fel arfer yn cael ei gostwng naill ai 14% neu 25% os ydych chi:

• yn 16 oed neu’n hŷn ac o dan oedran Pensiwn y WladwriaethYn agor mewn ffenestr newydd
• cael elfen tai Credyd Cynhwysol neu Fudd-dal Tai
• yn rhentu gan awdurdod lleol, cymdeithas dai neu landlord cymdeithasol cofrestredig, a
• mae gennych fwy o ystafelloedd gwely nag sydd eu hangen arnoch, fel arfer yn seiliedig ar y rheolau hyn:
  • caniateir un ystafell wely i bob person neu gwpl sy’n 16 oed neu’n hŷn 
  • mae disgwyl i ddau blentyn rannu ystafell wely nes eu bod yn troi’n 10 oed, neu nes eu bod yn 16 oed os yw’r plant yn ddau fachgen neu’n ddwy ferch.

Gellir adnabod y dreth ystafell wely hefyd fel y ‘cosb tanfeddiannaeth’, ‘dileu’r cymhorthdal ystafell sbâr’ a’r ‘meini prawf maint y sector cymdeithasol’. Os ydych chi’n rhentu gan landlord preifat, mae cynllun gwahanol yn seiliedig ar lwfans tai lleol yn lle hynny.

Mae’r dreth ystafell wely yn seiliedig ar nifer yr ystafelloedd gwely yr ystyrir eu bod eu hangen ar eich cartref o dan y rheolau costau tai Budd-dal Tai a Chredyd Cynhwysol.

Yn y rhan fwyaf o achosion, caniateir i chi un ystafell wely ar gyfer:

• pob oedolyn neu gwpl 16 oed neu’n hŷn
• dau o blant o dan 10 oed, waeth beth fo’u rhyw
• dau blentyn dan 16 os ydynt o’r un rhyw
• unrhyw blentyn arall nad yw’n gallu yn rhesymol rannu ystafell.

Nid yw p’un a yw ystafell yn cyfrif fel ystafell wely bob amser yn syml. Efallai y bydd eich landlord neu gymdeithas dai yn disgrifio ystafell fel ystafell wely, ond os ydych chi’n anghytuno â sut mae eich cartref wedi’i asesu, efallai y byddwch yn gallu herio’r penderfyniad yn dibynnu ar eich amgylchiadau.

Efallai y bydd rhai aelwydydd yn cael ystafell wely ychwanegol oherwydd eu hamgylchiadau. Fel arfer, bydd angen i chi ddarparu tystiolaeth i gefnogi’ch cais, fel gwybodaeth feddygol, llythyrau penderfyniad budd-daliadau neu lythyrau ategol gan weithwyr gofal iechyd proffesiynol neu sefydliadau perthnasol eraill.

TNi fydd y dreth ystafell wely yn berthnasol os ydych:

• Dros oedran Pensiwn y WladwriaethYn agor mewn ffenestr newydd (mae angen i’ch partner fod dros oedran Pensiwn y Wladwriaeth hefyd os ydych yn hawlio Credyd Cynhwysol fel cwpl)
• Yn ofalwr maeth cymeradwy gydag un ystafell wely ychwanegol – os daethoch yn ofalwr maeth neu eich bod wedi maethu plentyn yn ystod y 12 mis diwethaf
• Yn anabl (neu’ch partner) ac yn derbyn gofal dros nos reolaidd gydag un ystafell wely ychwanegol.
• Yn rhiant i blentyn sy’n methu rhannu ystafell oherwydd ei anabledd – os yw’n hawlio cyfradd ganol neu uwch Lwfans Byw i’r Anabl (Gofal).
• Yn rhiant i oedolyn sy’n byw gyda chi ond sydd i ffwrdd weithiau, naill ai
  • yn y lluoedd arfog, neu
    
  • fel myfyriwr llawn amser.
• Yn byw mewn llety dros dro oherwydd eich bod yn ddigartref neu’n dioddefwr cam-driniaeth domestig.

• Nid oes gan y lletywr hawl i ystafell wely ond mae unrhyw arian y maent yn ei dalu i chi am rent yn cael ei anwybyddu

• Yn berchennog tŷ sy’n defnyddio rhanberchenogaeth, felly rydych yn berchen ar ran o’ch cartref ac yn rhentu’r gweddill.

Rhywun sydd â pherson nad yw’n ddibynnol yn byw gyda chi. Mewn rhai achosion, fodd bynnag, efallai y bydd disgwyl i’r person hwnnw dalu tuag at y rhent. A lodger is not entitled to a bedroom but any money they pay you for rent is ignored.

Os yw eich ystafell wely sbâr o ganlyniad i farwolaeth yn eich cartref, ni fydd y dreth ystafell wely yn berthnasol am dri mis am Gredyd Cynhwysol.

Nid yw derbyn naill ai Taliad Annibyniaeth Personol (PIP), Taliad Anabledd Oedolion (ADP) neu Lwfans Cymorth a Chyflogaeth (ESA) yn eich eithrio’n awtomatig o’r dreth ystafell wely.

Fodd bynnag, gall cais llwyddiannus ar gyfer elfen bywyd bob dydd o PIP neu ADP ddarparu tystiolaeth ategol bod gan rywun yn eich cartref anghenion sy’n gysylltiedig ag anabledd sy’n golygu y dylid caniatáu ystafell wely ychwanegol. Bydd y penderfyniad yn dibynnu ar eich amgylchiadau unigol, ac a oes angen i chi gysgu mewn ystafell wely ar wahân oherwydd eich angen meddygol, yn hytrach na derbyn y budd-dal yn unig.

Efallai y bydd angen ystafell wely ychwanegol ar rai pobl â chyflyrau iechyd meddwl oherwydd eu hanabledd neu anghenion gofal.

Mae pob achos yn cael ei ystyried yn unigol. Gallai tystiolaeth ddefnyddiol gynnwys:

• llythyrau gan feddyg teulu, seiciatrydd neu weithiwr iechyd meddwl proffesiynol
• manylion gofal neu oruchwyliaeth dros nos
• gwybodaeth sy’n esbonio pam nad yw rhannu ystafell wely yn briodol.

Os ydych yn cael eich effeithio, bydd eich elfen dai Credyd Cynhwysol yn lleihau:

• 14% os oes gennych un ystafell wely ychwanegol
• 25% os oes gennych ddwy neu fwy o ystafelloedd gwely ychwanegol.

Er enghraifft, os ydych yn cael £500 y mis i helpu gyda’ch costau tai, bydd eich elfen dai Credyd Cynhwysol yn lleihau o: 

• £70 y mis ar gyfer un ystafell wely ychwanegol
• £125 y mis ar gyfer dwy ystafell wely ychwanegol.

Os nad ydych yn cytuno â’ch penderfyniad treth ystafell wely, gallwch gyflwyno apêl. Er enghraifft, os na ystyriwyd bod rhywun yn eich cartref angen gofalwr dros nos.

Os ydych yn cael Credyd Cynhwysol, bydd angen i chi ofyn am ailystyriaeth orfodol yn gyntaf. Yna gallwch wneud apêl o fewn mis i ddyddiad y penderfyniad hwnnw. Gweler ein canllaw Sut i apelio yn erbyn penderfyniad am fudd-daliadau am fwy o wybodaeth.  

Os dywedwyd wrthych y bydd eich budd-daliadau yn cael eu lleihau oherwydd y dreth ystafell wely, defnyddiwch ein Cyfrifiannell Budd-daliadau i sicrhau eich bod yn hawlio popeth y mae gennych hawl iddo.  

Mae yna bethau eraill y gallwch chi eu gwneud i helpu, fel gwneud cais am ostyngiadau ar eich biliau a chreu neu ddiweddaru cyllideb.

Am fwy o wybodaeth, gweler ein canllaw Help i reoli eich arian os ydych yn cael budd-daliadau.

Mae’r hyn y gallwch ei gael yn dibynnu ar ble rydych chi’n byw:

• Yng Nghymru a Lloegr, gallwch ofyn i’ch cyngor lleol am Daliad Disgresiwn at Gostau TaiYn agor mewn ffenestr newydd Penderfynir hyn fesul achos ac efallai na chewch yr holl arian rydych wedi’i golli o’r dreth ystafell wely.
• Yn yr Alban, gallwch wneud cais am Daliad Disgresiwn at Gostau TaiYn agor mewn ffenestr newydd Dylai pawb sy’n cael eu heffeithio gan y dreth ystafell wely ei gael.
• Yng Ngogledd Iwerddon, byddwch yn derbyn taliad atodol yn awtomatig. Gelwir hyn yn Daliad Lles AtodolYn agor mewn ffenestr newydd

Am fwy o gymorth cam wrth gam, gan gynnwys ffyrdd o dorri costau a sut i wneud cais am grantiau, gweler ein hadran Help os na allwch fforddio eich rhent.

Os ydych yn ystyried cael lletywr, byddwch yn dal i dalu’r dreth ystafell wely os ydych yn cael Credyd Cynhwysol. 

Yn ogystal, gallwch ennill hyd at £7,500 y flwyddyn yn ddi-dreth drwy rentu ystafell yn eich cartref. Ond gwnewch yn siŵr bod eich tenantiaeth eich hun yn caniatáu i chi gael lletywyr.

Am fwy o help a gwybodaeth, gweler Cynllun Gosod Ystafell – sut mae’n gweithio a’r rheolau treth.

I siarad â rhywun am eich sefyllfa eich hun, defnyddiwch Advicelocal i ddod o hyd i gyngor diduedd am ddim ar-leinYn agor mewn ffenestr newydd neu yn agos at ble rydych chi’n byw.

Os ydych chi’n poeni y byddwch chi’n methu taliad, neu wedi methu eisoes, defnyddiwch ein Lleolydd Cyngor ar ddyledion i ddod o hyd i gyngor am ddim a chyfrinachol ar ddyledion ar-lein, dros y ffôn neu’n agos at ble rydych chi’n byw.