Seicoleg gwario: sut i dorri'n rhydd o bwysau i brynu

Gall ein harferion gwario ddod o sut rydyn ni'n tyfu i fyny. Mae ymchwil gan y Gwasanaeth Arian a PhensiynauYn agor mewn ffenestr newydd yn dangos bod ein hagweddau tuag at arian yn dechrau ffurfio cyn saith oed. Maen nhw'n aml wedi'u lapio mewn teimladau fel eiddigedd, cywilydd neu ofn.  

Mae rhai ohonom yn ceisio osgoi edrych ar ein apps bancio, tra bod eraill yn olrhain pob ceiniog. Gall fod yn anodd os yw ein harddulliau gwario yn gwrthdaro â chyd-letywr neu bartner newydd.  

Os ydych chi'n teimlo eich bod chi'n prynu mwy nag sydd ei angen arnoch, gelwir hyn yn gordreuliant.

Mae'n hawdd syrthio i arferion drwg pan fydd pethau newydd yn cael eu hysbysebu i ni o bob ongl. Mae marchnata yn aml yn chwarae ar ein ofn o golli allan, ac mae'n aml wedi'i anelu at blant.  

Os yw'ch cartref yn llenwi tra byddwch chi'n poeni am arian, mae'n amser edrych ar eich arferion gwario.

Mae seicolegwyr yn dweud bod yr hyn y mae arian yn ei olygu i ni yn dibynnu ar o ble mae’n dod neu beth mae’n cael ei ddefnyddio ar ei gyfer. Maent yn galw hyn yn ‘gyfrifo meddyliol’.

Rydym yn tueddu i drefnu ein harian yn gronfeydd yn ein pen ac mae’r gronfa rydyn ni’n ei rhoi ynddi yn newid sut rydyn ni’n ei wario.  

Os enillwn £50, efallai y byddwn yn meddwl ei bod hi’n amser i roi gwobr neis i ni’n hunain. Ond os ydym yn ennill £50 drwy weithio oriau ychwanegol, mae’n fwy tebygol y byddwn yn ei wario ar y bil nwy.  

Efallai y byddwch yn meddwl y byddwch yn teimlo’n wych yn y trainers diweddaraf ond mae ‘therapi siopa’ yn ffantasi. Nid siopa yw’r ffordd i hapusrwydd tymor hir. Nid yw’r rhan fwyaf o bethau sy’n rhoi hapusrwydd go iawn i ni yn dod gyda derbynneb.

Gall arian hefyd deimlo'n wahanol i ni pan fyddwn yn defnyddio credyd yn hytrach na thalu gydag arian parod. 

Os ydych chi'n prynu ar fyr rybudd neu'n cael eich dal yn y gwerthiannau diweddaraf, yna mae'n bryd edrych ar eich sbardunau gwario.

Mae rhai pobl yn cyfaddef eu bod yn gorwario pan fyddant dan straen neu wedi diflasu. I eraill mae'n hysbysebion sgleiniog neu gyfryngau cymdeithasol. Cydnabod yr hyn sy'n gwneud i chi eisiau siopa yw'r cam cyntaf i reoli eich gwariant.

Pan fyddwch chi'n teimlo dan bwysau ond na allwch fforddio ymuno, siaradwch â ffrindiau neu'ch partner.  Mae'r rhan fwyaf o bobl yn deall os ydych chi'n esbonio'ch sefyllfa ac yn awgrymu gwneud rhywbeth gwahanol.

Ydych chi'n fwy tebygol o gael tecawê ar ôl diwrnod anodd yn y gwaith? Neu siopa ar-lein ar ôl dadl?

Gweithiwch allan eich patrymau gwariant ac a oes unrhyw gysylltiad â'ch emosiynau. Os ydych chi'n gwneud cynlluniau ar sut i reoli a gwario'ch arian parod, mae’n fwy tebygol y byddwch yn eu dilyn.

Sut mae eich arferion gwario yn cymharu â chyfartaledd y DU?

Sut mae eich gwariant?

• Ydych chi'n gwario mwy nag sydd gennych?

• A yw arian yn achosi straen i chi?

• Ydych chi erioed yn teimlo'n ddrwg ar ôl prynu pethau? 

• Ydych chi ar ei hôl hi ar eich biliau neu'n mynd i ddyled i'w talu?

• Oes gennych ddillad heb eu gwisgo yn eich cwpwrdd gyda labeli arnynt, neu offer DIY sydd dal yn y bocs? 

Gall prynu ddod yn arfer. Mae gan bob un ohonom ffyrdd gwahanol o ymdopi â phwysau. Ond anaml y mae siopa yn datrys problemau. Mae gorwariant yn golygu mwy o straen. 

Peidiwch byth â siopa pan rydych chi’n newynog neu’n drist.

Gwnewch gyllideb ac olrhain pa mor dda rydych chi'n cadw ati.

Oedwch cyn i chi wario. Pan welwch chi rywbeth deniadol, gofynnwch i chi'ch hun pam mae’n edrych yn dda. A fydd yn dal i ymddangos yn arbennig ymhen mis? A fydd yn rhoi straen ar eich cyllid?

Mae rhai pobl yn gweld yn ddefnyddiol gwneud rhestr o bethau maen nhw eisiau eu prynu, ac yna edrych yn ôl arni ymhen ychydig wythnosau. Gallwch ddefnyddio ap nodiadau eich ffôn os ydych eisiau cadw dolenni.  

Pan fyddwch chi'n edrych ar y rhestr, byddwch chi'n synnu ar yr hyn nad ydych chi ei eisiau mwyach.  

Defnyddiwch arian parod yn lle cardiau i wneud gwario’n teimlo’n go iawn.

Os oes rhywbeth rydych wir eisiau, rhowch unrhyw arian rydych yn cael eich temtio i’w ddefnyddio ar bryniant byrbwyll i gronfa cynilo. Yna gallwch fwynhau gwneud cynnydd tuag at y targed hwnnw yn lle.  

Mae cadw llygad ar eich gwariant ddim yn golygu diwedd ar hwyl. Byddwch yn teimlo’n well pan fydd llai o straen arnoch am arian.

Trwy weithio allan pa arian sydd gennych bob mis, byddwch chi'n teimlo mewn rheolaeth o'ch arian.

Dechreuwch gyda'ch biliau rheolaidd. Yna penderfynwch ar eich nodau a chynlluniwch ar gyfer yr hyn rydych chi'n ei werthfawrogi.

Pan fyddwch yn gweld eich bod eisiau mynd i siopa neu edrych drwy werthiannau ar-lein, sylwch sut rydych yn teimlo. Gofynnwch i chi’ch hun a oes angen i chi siopa ar hyn o bryd.

Cymerwch ychydig o amser i ffwrdd a dim ond ychwanegu at eich basged siopa os yw’n dal yn flaenoriaeth ar ôl hynny. 

Meddyliwch am eich nodau hirdymor. A fydd prynu nawr yn eich helpu neu'n eich arafu? 

A fyddech chi'n teimlo'n well pe baech chi'n mynd am dro, ffonio eich teulu neu gwrdd â ffrind yn lle?

Pan fyddwch eisiau gwario, gofynnwch i chi’ch hun a ydych chi ond eisiau rhywbeth, neu a ydych wir ei angen.

Datdanysgrifiwch o gylchlythyrau e-bost a dad-ddilynwch gyfrifon cyfryngau cymdeithasol sy’n gwneud i chi eisiau siopa. Pan welwch hysbysebion am bethau rydych yn cael eich temtio i’w prynu, fel arfer gallwch glicio ‘ddim diddordeb’ a dylai hynny olygu na welwch yr un hysbyseb eto.  

Siopwch o gwmpas ar gyfer pryniannau a gynlluniwyd a gweld a allwch gael rhywbeth ail-law. Po hiraf y byddwch yn aros i brynu rhywbeth, y mwyaf tebygol yw y byddwch yn gallu dod o hyd i’r eitem gywir am y pris cywir.  

Gwnewch restr ddymuniadau sy’n cyd-fynd â’ch gwerthoedd a’ch nodau hir dymor.

Po fwyaf rydych yn dysgu am arian, y gorau fydd eich penderfyniadau ac fe fydd gennych fwy o reolaeth dros eich dyfodol.

• Gwnewch gyllideb a dod o hyd i ffyrdd o ysgogi eich hun i gadw ati.
• Sut hoffech i’ch cyllid edrych ymhen tri mis, chwe mis ac un flwyddyn?
• Cynlluniwch rwyd diogelwch i chi'ch hun fel bod gennych arian i'w ddefnyddio ar gyfer argyfyngau fel atgyweiriadau car neu beiriannau golchi. 
• Peidiwch ag anghofio cyllidebu ar gyfer pethau hwyliog hefyd!  

Mae yna lawer o leoedd i chwilio am help os yw'ch gwariant yn mynd allan o reolaeth. Dewch o hyd i awgrymiadau ar gyfer rheoli gwariant gymhellol ar HelpwrArian neu mewn grwpiau cymorth. Gallwch hefyd geisio cymorth proffesiynol gan ymgynghorydd dyledion os ydych chi'n meddwl bod ei angen arnoch.  

Pethau y gallwch chi eu gwneud: 

• Ymunwch â'n Grŵp Facebook ar gyllidebu a chyniloYn agor mewn ffenestr newydd
• Gosod nod cynilo
• Rheoli eich arian gan ddefnyddio cronfeydd cynilo neu gadw-mi-gei
• Blaenoriaethu eich biliau
• Defnyddiwch gredyd yn ddoeth
• Gweler cyngor ar fyw ar incwm gwasgedig
• Dewch o hyd i ymgynghorydd dyled yn eich ardal chi.

• Gwnewch restr cyn i chi fynd i siopa neu sgrolio. Wnaethoch chi gadw ato?
• Gosodwch gyllideb a nodau tymor hwy i chi'ch hun.
• Defnyddiwch arian parod i'ch helpu i gadw at eich cyllideb.
• Gwnewch olrhain eich gwariant yn hwyl. Gosodwch nodau bach i chi'ch hun.
• Nid gwariant yw'r ffordd i hapusrwydd hirdymor. Oedwch cyn i chi gael eich waled allan.