Pan fydd rhywun yn marw, gelwir popeth yr oeddent yn berchen arnynt – eu harian, eu heiddo a’u meddiannau – eu hystâd.

Efallai y bydd angen talu Treth Etifeddiant ar yr ystâd cyn y gellir trosglwyddo unrhyw beth.

Fel arfer ni chodir Treth Etifeddiant os:

• mae’r ystâd yn werth llai na £325,000, a elwir yn fand cyfradd ddim, neu
• mae’r ystâd yn cael ei adael i:
  • gŵr, gwraig neu bartner sifil y person
  • elusen neu glwb chwaraeon cymunedol.

Os yw’r prif gartref yn cael ei adael i blant neu wyrion, gallai’r band cyfradd ddim o £325,000 gynyddu hyd at £500,000 – yn seiliedig ar werth y cartref. Darganfyddwch fwy ar GOV.UK am y band cyfradd ddim preswyliadYn agor mewn ffenestr newydd

Os yw’r ystâd yn cynnwys busnes neu fferm, gallai’r rhain fod yn gymwys i gael gostyngiad Treth Etifeddiant o 50% neu 100%. Darganfyddwch fwy ar GOV.UK am:

• Rhyddhad Busnes ar gyfer Treth EtifeddiantYn agor mewn ffenestr newydd
• Rhyddhad Amaethyddol ar gyfer Treth EtifeddiantYn agor mewn ffenestr newydd

Os oedd y person a fu farw yn briod neu mewn partneriaeth sifil, gellir trosglwyddo unrhyw lwfans di-dreth heb ei ddefnyddio o’u hystâd i’w partner sy’n goroesi.

Gelwir y rhain yn fandiau cyfradd ddim y gellir trosglwyddo ac mae’n golygu y gallai’r terfyn di-dreth gynyddu i £1,000,000. Darganfyddwch fwy ar GOV.UK am Trothwyon trosglwyddo Treth Etifeddiant heb eu defnyddioYn agor mewn ffenestr newydd

Os yw Treth Etifeddiant yn berthnasol, codir tâl ar unrhyw beth uwchlaw’r terfyn di-dreth ar 40%.

Yn dibynnu ar yr hyn sydd ar ôl, efallai y bydd trethi eraill i’w talu. Mae hyn yn cynnwys:

• Treth Incwm os yw’r eitem etifeddol yn rhoi incwm – megis incwm rhent o eiddo neu ddifidendau ar gyfranddaliadau.
• Treth Enillion Cyfalaf os yw eitem etifeddol yn cael ei gwerthu am fwy nag yr oedd yn cael ei brisio pan fu farw’r person.

Gallai derbyn etifeddiaeth hefyd leihau neu stopio unrhyw fudd-daliadau prawf modd. Am ragor o wybodaeth, gweler ein canllaw Sut mae cynilion a chyfandaliadau’n effeithio ar fudd-daliadau?

I gyfrifo gwerth ystâd:

• rhestrwch bopeth oedd y person yn berchen arno
• Gweithio allan gwerth pob eitem ar ddyddiad y farwolaeth
• tynnu unrhyw ddyledion o’r cyfanswm.

Cadwch gofnodion o sut y cawsoch y gwerthoedd gan y gall CThEF ofyn i’w gweld am hyd at 20 mlynedd. Er enghraifft, copi o brisiad eiddo gan asiant eiddo.

Dylai gwerth ystâd ar gyfer Treth Etifeddiant gynnwys:

• arian mewn cyfrifon banc
• eiddo neu dir
• cerbydau, gemwaith ac eiddo personol
• cyfranddaliadau a buddsoddiadau
• Bondiau Premiwm
• taliadau yswiriant
• eitemau sy’n eiddo ar y cyd
• rhoddion penodol a wnaed yn ystod y 7 i 14 mlynedd diwethaf – neu fwy os derbyniodd rhywun fudd am y rhodd, fel rhoi cartref i ffwrdd ond parhau i fyw ynddo.

Darganfyddwch fwy am y rheol Treth Etifeddiant 14 mlyneddYn agor mewn ffenestr newydd ar The Gazette a gweler ein canllaw am Reolau’r Dreth Etifeddiant ar roddion.

O 6 Ebrill 2027, bydd arian pensiwn a budd-daliadau marwolaeth heb eu defnyddio yn cyfrif fel rhan o’r ystâd ar gyfer Treth Etifeddiant. Bydd angen i’r ysgutor ddweud wrth CThEF am y rhain a thalu unrhyw dreth sy’n ddyledus. Bydd cwmnïau pensiwn yn darparu’r wybodaeth ond ni fyddant yn talu’r dreth ar eich cyfer.

Gallwch chi dynnu pethau fel:

• dyledion morgais a cherdyn credyd.
• biliau heb eu talu.
• costau angladd rhesymol.

Nid yw costau ar ôl i rywun farw, gan gynnwys ffioedd cyfreithiol a chostau profiant, yn lleihau faint o Dreth Etifeddiant rydych chi’n ei dalu. Ond mae’r costau hyn yn dal i gael eu talu o’r ystâd cyn i unrhyw un etifeddu eu cyfran.

Os oes ewyllys, mae’r ysgutor yn talu unrhyw Dreth Etifeddiant o’r ystâd. Os nad oes ewyllys, mae’r gweinyddwr yn gwneud y gwaith hwn yn lle hynny.

Ar gyfer Treth Etifeddiant ar roddion a wnaed yn y 7 mlynedd cyn marwolaeth, mae’r person a dderbyniodd y rhodd yn talu’r dreth sy’n ddyledus ar y rhodd honno.

Os oes angen i chi dalu Treth Etifeddiant, mae angen i chi gael rhif cyfeirnod o leiaf 3 wythnos cyn i chi wneud taliad. Gellir gwneud hyn drwy’r post neu ar-lein.

Fel arfer caiff Treth Etifeddiant ei dalu gan ddefnyddio arian yr ystâd. Er enghraifft, cronfeydd arian parod, taliad yswiriant bywyd neu werthu eiddo ac eitemau eraill.

Mae’r rhan fwyaf o’r Dreth Etifeddiant yn cael ei dalu drwy’r Cynllun Taliad Uniongyrchol (DPS), lle cymerir arian yn uniongyrchol o gyfrif banc yr ymadawedig. Gallwch ddod o hyd i ragor o wybodaeth am DPSYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK.

Unwaith y bydd trethi a dyledion yn cael eu talu, gellir trosglwyddo gweddill yr ystâd.

Ar ôl i rywun farw, rhaid i ysgutorion neu weinyddwyr eu hystâd:

• Talu Treth Etifeddiant erbyn diwedd y chweched mis er mwyn osgoi llogyn cael ei godi. Mae hefyd fel arfer angen ei dalu cyn iddynt gael y Grant Cynrychiolaeth, a elwir yn aml yn brofiant. Dyma’r hawl gyfreithiol i ddelio ag ystâd rhywun.
• Cyflwyno’r cyfrif llawn i CThEF o fewn 12 mis i’r farwolaeth neu pan ddechreuon nhw weithredu fel ysgutor.

Ar gyfer rhai asedau fel eiddo, gall ysgutorion dalu Treth Etifeddiant mewn hyd at 10 rhandaliad blynyddol – y cyntaf yn ddyledus erbyn diwedd y chweched mis. Ond os gwerthir yr ased yn gynnar, rhaid talu’r holl dreth a llog sy’n weddill ar unwaith.

Dim ond os oes rheswm da fel salwch neu brofedigaeth y mae cosbau hwyr fel arfer yn cael eu lleihau.

Ar ôl i bopeth gael ei sortio, bydd CThEF yn ad-dalu unrhyw dreth a ordalwyd.

Os ydych chi’n poeni am eich ystâd yn destun Treth Etifeddiant ar ôl i chi farw, mae yna bethau y gallech ystyried eu gwneud.

Er enghraifft, gallech leihau gwerth eich ystâd trwy:

• adael arian i elusen.
• rhoi hyd at £3,000 y flwyddyn mewn rhoddion yn rheolaidd
• rhoi eich asedau mewn ymddiriedolaeth.

Mae ymddiriedolaeth yn eich galluogi i gadw arian, eiddo neu fuddsoddiadau ar gyfer rhywun arall ar ôl i chi farw. Gall hyn eich helpu i gadw rheolaeth dros pryd a sut mae rhywun yn cael mynediad at asedau, er enghraifft person ifanc neu fregus.

Gallai hyn hefyd olygu nad yw’r asedau hynny bellach yn cyfrif fel eich rhai chi at ddibenion treth. Ond mae’r rheolau’n gymhleth, felly siaradwch â chyfreithiwr neu ymgynghorydd ariannol bob amser  i wneud yn siŵr ei fod yn iawn i chi.

Er mwyn i ymddiriedolaeth weithio, bydd angen i chi:

• benderfynu pa asedau i’w rhoi mewn ymddiriedaeth
• dewis pwy ddylai dderbyn yr asedau, a elwir yn eich buddiolwyr
• dewis pobl rydych yn ymddiried ynddynt i reoli’r asedau ar ran y buddiolwyr, a elwir yn ymddiriedolwyr.

Wrth wneud ewyllys, efallai y cynigir ymddiriedolaethau i chi i drosglwyddo asedau.

Mae’r rhan fwyaf o ymddiriedolaethau’n creu costau treth ychwanegol a gwaith papur, felly nid ydynt bob amser yn angenrheidiol. Ond fel arfer mae ymddiriedolaethau arbennig ar gyfer pobl fregus yn golygu eu bod yn talu llai o dreth ar incwm ac elw. Er enghraifft, os oes gennych blentyn ag anabledd neu blentyn amddifad sydd ddim yn gallu rheoli arian.

Am ragor o wybodaeth, gweler:

• Ymddiriedolaethau a threthiYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK
• Goblygiadau treth ymddiriedolaethauYn agor mewn ffenestr newydd ar The Gazette
• Ffyrdd o osgoi Treth EtifeddiantYn agor mewn ffenestr newydd ar Which? 

Gall yswiriant bywyd helpu eich buddiolwyr i dalu Treth Etifeddiant heb werthu eich cartref neu asedau eraill.

Efallai na fydd ei angen arnoch os oes gan eich ystâd ddigon o arian parod neu asedau hawdd eu gwerthu. Mae CThEM hefyd yn caniatáu i bobl dalu Treth Etifeddiant mewn rhandaliadau os yw asedau’n cymryd amser i’w gwerthu.

Mae dau brif fath:

• Mae yswiriant bywyd cyfan yn eich cwmpasu am oes ac yn talu pan fyddwch chi’n marw, cyn belled â’ch bod chi’n parhau i dalu premiymau.
• Mae yswiriant tymor yn cwmpasu cyfnod penodol. Fe’i defnyddir yn aml i dalu Treth Etifeddiant posibl ar roddion mawr a wnaed yn ystod y 7 mlynedd diwethaf.

Gall sefydlu yswiriant bywyd ar gyfer Treth Etifeddiant fod yn gymhleth, felly gofynnwch am gyngor gan gyfreithiwr neu ymgynghorydd ariannol.

Darganfyddwch fwy am:

• yswiriant bywyd a ysgrifennwyd mewn ymddiriedolaethYn agor mewn ffenestr newydd ar Which?
• polisïau bywyd cyfan a pholisïau yswiriant tymorYn agor mewn ffenestr newydd ar MoneySavingExpert

Gall ymgynghorydd ariannol rheoleiddiedig roi cyngor personol i chi ar Dreth Etifeddiant, gan gynnwys:

• esbonio’r rheolau sy’n berthnasol i chi

• gwneud yn siŵr eich bod yn defnyddio’r holl lwfansau treth sydd ar gael

• argymell ffyrdd o leihau treth ar eich ystâd ar ôl i chi farw. 

Am ragor o wybodaeth, gweler ein canllaw Sut i ddewis ymgynghorydd ariannol.

Gallwch ddod o hyd i gyfreithiwr:

• yng Nghymru a Lloegr ar The Law SocietyYn agor mewn ffenestr newydd

• yn yr Alban ar The Law Society of ScotlandYn agor mewn ffenestr newydd
• yng Ngogledd Iwerddon ar Law Society of Northern IrelandYn agor mewn ffenestr newydd

Gallwch gysylltu â CThEF i gael help i ddeall rheolau Treth EtifeddiantYn agor mewn ffenestr newydd