Os ydych chi'n cael trafferth gwneud ad-daliadau, gall ymgynghorydd dyled am ddim eich helpu i ddod o hyd i'r ffordd orau i glirio'ch dyledion. Darganfyddwch yr opsiynau sydd ar gael i chi os ydych chi'n byw yn yr Alban.
Siaradwch ag ymgynghorydd dyled, am ddim
Defnyddiwch ein teclyn Lleolwr cyngor ar ddyledion i ddod o hyd i gyngor ar ddyled sydd am ddim ac yn gyfrinachol ar-lein, dros y ffôn neu wyneb yn wyneb yn agos at lle’r ydych chi’n byw.
Bydd ymgynghorydd dyled:
- yn trin popeth rydych chi’n ei ddweud yn gyfrinachol
- eich cefnogi heb feirniadaeth – ni fyddant byth yn eich gwneud i chi deimlo’n wael am eich sefyllfa
- yn awgrymu ffyrdd o fynd i’r afael â dyledion efallai nad ydych yn gwybod amdanynt
- yn gwirio eich bod wedi gwneud cais am yr holl fudd-daliadau a’r hawliadau sydd ar gael i chi.
Mae tri chwarter o bobl sy’n cael cyngor ar ddyled yn teimlo mwy o reolaeth dros eu harian ar ôl hynny.
Eich opsiynau ar gyfer clirio dyled
Mae llawer o ffyrdd ar gael i ddatrys eich dyledion – mae’r un fydd fwyaf addas i chi yn dibynnu ar eich amgylchiadau personol.
Mae’r canllaw hwn yn cynnig trosolwg beth sydd ar gael - efallai y bydd rhai atebion nad oeddech wedi meddwl amdanynt o'r blaen.
Yn lle defnyddio datrysiad dyled ffurfiol, efallai y gallwch ddod i drefniant anffurfiol gyda'r bobl neu'r sefydliadau y mae arnoch arian iddynt (a elwir hefyd yn gredydwyr). Gallai hyn gynnwys gwneud taliadau yn seiliedig ar yr hyn y gallwch ei fforddio, ar ôl gwariant hanfodol y cartref.
O dan y math hwn o drefniant, byddech yn gofyn iddynt rewi llog a chostau hefyd.
Fel arfer bydd eich ffeil gredyd yn cael ei heffeithio'n negyddol
Cofiwch y bydd y rhan fwyaf o’r opsiynau dyled isod yn effeithio ar eich sgôr credyd, sy’n ei gwneud hi’n anoddach i chi:
- gael benthyciad
- prynu ar gredyd, neu
- agor cyfrif banc newydd.
Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Sut i wella eich sgôr credyd.
Grŵp Cymuned Cymorth Dyled Facebook
Gallai clywed sut mae eraill yn mynd i'r afael â dyled eich helpu i aros yn frwdfrydig a theimlo'n llai unig. Mae ein grŵp Facebook preifat Cefnogaeth DyledYn agor mewn ffenestr newydd yn rhad ac am ddim i ymuno a gallai roi rhai awgrymiadau defnyddiol i chi - ond cofiwch bob amser mai dim ond cynghorydd dyled proffesiynol all gynnig cyngor personol ar ddyled.
Y Cynllun Trefnu Dyledion
Mae'r Debt Arrangement Scheme yn ddatrysiad rheoli dyledion am ddim. Mae'n caniatáu i chi ad-dalu eich dyledion mewn ffordd y gellir ei rheoli:
- ar gyfradd y gallwch ei fforddio
- dros amser, drwy Debt Payment Programme (DPP).
Rydych chi'n gwneud un taliad rheolaidd trwy eich DPP, sy'n cael ei rannu rhwng eich credydwyr.
Tra byddwch yn gwneud hyn, byddwch yn cael eich gwarchod rhag credydwyr sy’n ceisio adennill eu harian.
Bydd yr holl log a thaliadau yn cael eu rhewi ar y dyledion sydd wedi'u cynnwys yn y DPP os byddwch chi'n cadw at eich taliadau.
Mae DPP yn hyblyg ac yn caniatáu ar gyfer gwyliau talu neu seibiannau argyfwng os bydd eich amgylchiadau'n newid tra'ch bod chi ar y rhaglen.
Pwy sy’n gymwys?
Er mwyn gallu gwneud cais am y Cynllun Trefnu Dyledion, rhaid i chi:
- fod ag un neu fwy o ddyledion
- fel arfer, byw neu wedi'ch lleoli yn yr Alban
- cael swm rhesymol o arian ar ôl talu am bethau sylfaenol fel biliau cartref a bwyd
- cael cyngor gan ymgynghorydd arian cymwys – nhw fydd yn gwneud y cais os penderfynwch barhau.
Os ydych chi’n bâr a bod gennych o leiaf un ddyled yr ydych yn atebol amdani ar y cyd ac yn unigol, gallech wneud cais am raglen talu dyledion ar y cyd.
Darganfyddwch fwy yn ein canllaw Beth rydych angen ei wybod am gymryd benthyciad ar y cyd.
Sut i ddod o hyd i ymgynghorydd arian cymeradwy
Gall gwasanaeth cyngor ar ddyledion am ddim asesu a ydych chi'n gymwys a byddent yn gallu cofrestru eich bwriad i wneud cais am Debt Payment Programme (DPP). Mae hyn yn hysbysu eich credydwyr.
Os nad yw'ch credydwyr yn ymateb o fewn 21 diwrnod ar ôl derbyn y cynnig DPP, tybir eu bod wedi ei dderbyn.
Bydd Gweinyddwr y Debt Arrangement Scheme yn penderfynu a yw'n deg ac yn rhesymol i DPP gael ei gymeradwyo.
Os nad yw’n cael ei herio, tybir bod y DPP yn cael ei dderbyn.
Darganfyddwch fwy am Debt Arrangement SchemesYn agor mewn ffenestr newydd ar National Debtline neu ar Citizens Advice ScotlandYn agor mewn ffenestr newydd
Cynllun Rheoli Dyledion
Yn wahanol i Debt Arrangement Scheme, mae Cynllun Rheoli Dyledion (DMP) yn drefniant anffurfiol a sefydlir rhyngoch chi a’ch credydwyr. Mae’n cynnwys dyledion nad ydynt yn flaenoriaeth ac nad ydynt wedi’u diogelu yn erbyn eich cartref.
Rydych chi'n ad-dalu yr hyn y gallwch ei fforddio, ar ôl ystyried eich biliau cartref.
Mae'r DMP yn nodi faint y byddwch chi'n ei ad-dalu a phryd. Os yw'ch credydwyr yn cytuno, bydd yn rhaid i chi sefydlu a rheoli'r taliadau.
Mae DMP fel arfer yn cael ei drefnu ar eich rhan gan drydydd parti – gall llawer o elusennau a sefydliadau cyngor ar ddyledion drefnu un am ddim.
Dylech osgoi darparwyr cynllun rheoli dyled sy’n codi ffi
Wrth i fwyfwy o bobl wynebu anawsterau ariannol, mae mwy o gwmnïau wedi ymddangos, sy’n cynnig helpu pobl i wella’u sefyllfa.
Fodd bynnag, mae llawer ohonynt yn codi ffi - ond yn darparu’r un gwasanaeth y gallwch ei gael am ddim gan wasanaeth cyngor ar ddyled.
Gweithredoedd ymddiriedolaeth
Mae gweithred ymddiriedolaeth yn gytundeb gwirfoddol rhyngoch chi a'ch credydwyr i ad-dalu rhan o'r hyn sy'n ddyledus i chi.
Rydych yn gwneud ad-daliadau misol yn erbyn eich dyledion ansicredig, fel arfer dros bedair blynedd.
Yna mae'r ddyled fel arfer yn cael ei ddileu, ar yr amod eich bod wedi cadw at delerau'r cytundeb.
Fel arfer, ni all credydwyr yn y weithred ymddiriedolaeth ychwanegu mwy o log at yr arian sy’n ddyledus gennych na chymryd camau llys pellach yn eich erbyn.
Gall gweithred ymddiriedolaeth gael ei 'diogelu' os yw'r mwyafrif o'ch credydwyr yn hapus â thelerau'r weithred ymddiriedolaeth. Mae hyn yn golygu bod y weithred ymddiriedolaeth yn rhwymol ar bob credydwr ac ni allant gymryd unrhyw gamau i adennill yr arian sy'n ddyledus iddynt.
Os nad yw gweithred ymddiriedolaeth yn cael ei 'diogelu', nid yw'n rhwymol a gallai'ch credydwyr barhau i gymryd camau i adennill yr arian sy'n ddyledus iddynt.
Gallwch wneud cais am weithred ymddiriedolaeth os:
- mae o leiaf £5,000 yn ddyledus gennych
- rydych yn byw neu wedi’ch lleoli yn yr Alban
- mae gennych ddyledion ansicredig fel cardiau credyd, benthyciadau ac orddrafftiau
- nid ydych yn dibynnu ar fudd-daliadau fel eich unig incwm
- nid oes gennych ddigon o incwm i dalu’ch dyledion yn llawn mewn llai na phedair blynedd.
Costau cychwynnol a chostau rheoli
Oeddech chi’n gwybod?
Mae gweithredoedd ymddiriedolaeth fel arfer yn cael eu sefydlu gan ymarferydd ansolfedd sy'n gweithredu fel yr ymddiriedolwr. I'ch helpu i benderfynu beth yw'r opsiwn gorau i chi, dylech gael cyngor gan ymgynghorydd arian annibynnol.
Mae'r ffioedd i sefydlu a rheoli'r weithred ymddiriedolaeth ar eich rhan fel arfer yn amrywio o £5,000 i £7,500. Ond gallent fod yn llawer mwy os yw'ch gweithred ymddiriedolaeth yn gymhleth.
Bydd yr holl ffioedd a chostau’n cael eu didynnu naill ai;
- o’r taliadau misol rydych yn eu gwneud
- o werthiant eich asedau (pethau rydych yn berchen arnynt, fel eich tŷ neu’ch car).
Mae gan Citizens Advice Scotland fwy o wybodaeth am Weithredoedd ymddiriedolaeth yn yr AlbanYn agor mewn ffenestr newydd
Byddwch yn wyliadwrus o gwmnïau sy'n codi ffioedd am weithred ymddiriedolaeth
Efallai y bydd cwmnïau rheoli dyledion sy’n codi ffi yn cysylltu gyda chi, gan honni y gallant eich helpu â’ch dyledion.
Gallai’r cwmnïau hyn argymell gweithred ymddiriedolaeth hyd yn oed os nad dyma’r opsiwn gorau ar eich cyfer.Byddant yn codi ffioedd uchel arnoch hefyd.
Mae'n bwysig siarad â gwasanaeth cyngor ar ddyledion am ddim cyn cymryd gweithred ymddiriedolaeth. Os ydynt yn credu mai dyma’r opsiwn cywir i chi, byddant yn eich cyfeirio at ymarferwr ansolfedd a fydd yn trefnu’r weithred ymddiriedolaeth i chi heb godi ffi ymlaen llaw.
Methdalu
Mae methdaliad (a elwir yn gyfreithiol yn 'atafaeliad' yn yr Alban) yn ffordd ffurfiol o ddelio â dyledion na allwch eu talu.
Tra byddwch yn fethdalwr, gellir defnyddio unrhyw asedau sydd gennych i dalu’ch dyledion.
Ar ôl cyfnod o amser (blwyddyn fel arfer), mae’r rhan fwyaf o’ch dyledion yn cael eu dileu a gallwch gychwyn o’r cychwyn.
Gwneud cais i fod yn fethdalwr
Rhaid i chi gael cyngor ar ddyledion gan ymgynghorydd arian cymwys cyn y gallwch wneud cais am fethdaliad yn yr Alban.
Os yw'r ymgynghorydd o'r farn bod methdaliad yn addas i chi a'ch amgylchiadau, byddant yn gwneud cais am fethdaliad ar eich rhan.
Gallwch wneud cais am eich methdaliad eich hun os:
- mae dros £3,000 yn ddyledus gennych ac na allwch wneud cais am fethdaliad Proses Ased Gofynnol (MAP)
- nad ydych wedi cael eich atafaelu yn y pum mlynedd diwethaf nac wedi bod trwy MAP yn y deng mlynedd diwethafYn agor mewn ffenestr newydd
- rydych chi’n byw yn yr Alban, neu wedi byw yno rywbryd yn ystod y flwyddyn ddiwethaf.
Yn yr Alban, mae'n rhaid i chi gael cyngor ar ddyledion gan ymgynghorydd arian cymwys cyn y gallwch wneud cais am fethdaliad. Bydd yr ymgynghorydd arian, os ydynt yn asesu eich bod yn gymwys ac mae methdaliad yn addas i chi a'ch amgylchiadau, yn gwneud cais am fethdaliad ar eich rhan.
Mae tri llwybr tuag at fethdalu yn yr Alban:
- Eich bod wedi cael ‘tystysgrif ffurfiol ar gyfer atafaelu’ gan unigolyn cymeradwy, fel ymarferwr ansolfedd neu ymgynghorydd ariannol, i ddweud na allwch dalu’ch dyledion pan fyddant yn ddyledus.
- Rydych yn gymwys am fath newydd o ddatrysiad dyled a elwir yn fethdaliad Proses Ased Gofynnol (MAP).
- Rydych mewn ‘ansolfedd amlwg’. Golyga hyn na allwch chi dalu’ch dyledion pan maent yn ddyledus. I brofi ansolfedd amlwg, rhaid bod credydwr wedi mynd i’r llys a chael dyfarniad bod arnoch arian i’r credydwr.
Yn gyffredinol, mae eich methdaliad yn dod i ben pan fyddwch chi'n cael eich 'rhyddhau' – fel arfer 12 mis ar ôl i chi gael eich gwneud yn fethdalwr. Ond gellir ei ymestyn os nad ydych chi'n cydweithredu â'r person sy'n gweinyddu eich methdaliad, a elwir yn eich ymddiriedolwr.
Bydd yr ymddiriedolwr yn cynhyrchu adroddiad i gadarnhau a ddylid eich rhyddhau.
Cymhwysedd am fethdaliad Proses Ased Gofynnol (MAP)
Efallai y byddwch yn gymwys ar gyfer methdaliad MAP os:
- mae llai na £25,000 yn ddyledus gennych – nid oes isafswm lefel dyled
- mae gwerth eich car yn £3,000 neu lai (ac mae’n angenrheidiol yn rhesymol, er enghraifft i fynd i’r gwaith)
- nid yw cyfanswm eich asedau’n werth mwy na £2,000 i gyd
- nid ydych yn berchen nac yn berchen ar y cyd ar dŷ nac unrhyw eiddo neu dir arall
- eich unig incwm yw budd-daliadau neu nid oes gennych arian yn weddill ar ôl i'ch holl filiau tŷ hanfodol gael eu talu.
Faint mae methdaliad yn ei gostio?
Rhaid i chi dalu ffi o £150 i wneud cais am fethdaliad, oni bai:
- mai budd-daliadau penodol yw eich unig incwm neu
- eich bod yn cael eich asesu fel nad oes gennych unrhyw incwm dros ben.
Efallai y byddwch yn gallu talu'r ffi mewn rhandaliadau cyn y gallwch wneud cais.
Ar gyfer pwy mae methdalu yn addas?
Os nad oes gennych ffordd wirioneddol o dalu eich dyledion, gallai methdaliad fod yn opsiwn addas. Ond, rhaid i chi gael cyngor ar ddyledion cyn i chi wneud cais am fethdaliad.
Siaradwch â gwasanaeth cyngor ar ddyledion am ddim fel Citizens Advice Scotland yn gyntaf. Mae hyn oherwydd efallai y byddant yn gallu awgrymu datrysiadau nad oeddech chi'n gwybod amdanynt.
Os bydd rhywun yn gwneud cais i’ch gwneud yn fethdalwr
Mae’n werth nodi mai dim ond fel dewis olaf y bydd y rhan fwyaf o bobl y mae arnoch arian iddynt yn eich gwneud yn fethdalwr. Byddant yn edrych am ffyrdd eraill ichi dalu cyn gwneud cais i'r llys i'ch gwneud yn fethdalwr
Cyn i'ch credydwr wneud eich deiseb am fethdaliad, rhaid iddynt:
- anfon copi o Becyn Cyngor a Gwybodaeth am Ddyled Llywodraeth yr Alban – rhwng 2 a 12 wythnos ymlaen llaw
- profi eich bod wedi mynd i ansolfedd ymddangosiadol o fewn y pedwar mis diwethaf.
Fel arfer, mae hyn yn golygu profi eich bod wedi cael naill ai:
- gorchymyn talu, neu
- galwad statudol – rhybudd ffurfiol am fethdaliad os na fyddwch yn ad-dalu’r ddyled neu’n gwneud cynnig i’r credydwr.
Os yw credydwr yn gwneud cais i'ch gwneud chi'n fethdalwr, mae'n bwysig cael cyngor ar ddyledion am ddim. Efallai y bydd datrysiad arall ar gael i chi.
Cynnig taliad llawn neu daliad terfynol
Os oes gennych gyfandaliad a fyddai'n talu rhan o'ch dyledion, gallech ofyn i'ch credydwyr a fyddent yn gadael i chi:
- wneud taliad rhannol a dileu gweddill y ddyled
- gwneud taliadau misol am gyfnod y cytunwyd arno, yna dileu gweddill y ddyled.
Dileu taliadau
Os nad oes gennych incwm, cynilion neu asedau ar gael, efallai y byddai'n bosibl gofyn i'ch credydwyr ddileu eich dyledion yn llawn.
Ond mae'n rhaid i chi allu dangos i'ch credydwyr bod eich amgylchiadau yn annhebygol o wella. Er enghraifft, os ydych chi'n ddifrifol wael.
I ddarganfod a allai'r ateb hwn fod yn addas i chi, siaradwch â gwasanaeth cynghori ar ddyledion am ddim.
