Cymerwch eich pensiwn yn hwyrach na’r disgwyl: ymddeoliad hwyr wedi’i esbonio

Mae'r rhan fwyaf o bensiynau wedi'u cynllunio i dalu naill ai:

• eich oedran pensiwn arferol (NPA) – pan fydd eich darparwr yn disgwyl i chi ymddeol

• dyddiad ymddeol dethol (SRD) – os ydych wedi dweud dyddiad gwahanol wrth eich darparwr pensiwn.

Mae'r NPA yn amrywio rhwng darparwyr ond gall fod rhwng 55 oed a'ch oedran Pensiwn y Wladwriaeth. Gallwch ddod o hyd i'ch NPA yn nogfennau eich cynllun neu drwy ofyn i'ch darparwr pensiwn. 

Gallwch wirio eich oedran Pensiwn y Wladwriaeth yn gyflym Yn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK. Dyma'r cynharaf y gallwch wneud cais am bensiwn y Wladwriaeth. 

Os yw'ch pensiwn wedi'i gynllunio i dalu'n gynt nag yr hoffech chi, fel arfer gallwch oedi eich cais.

Gallai hyn olygu:

• bydd eich arian pensiwn yn para'n hirach neu'n rhoi incwm uwch i chi
• byddwch yn talu llai o Dreth Incwm os ydych chi'n dal i ennill.

Gallwch hefyd barhau i elwa o ryddhad treth ar eich cyfraniadau pensiwn hyd at 75 oed.

Mae'r hyn sy'n digwydd pan fyddwch chi'n gohirio'ch pensiwn yn dibynnu ar y math sydd gennych. Gallwch ddarganfod eich math o bensiwn gan ddefnyddio ein teclyn neu ofyn i'ch darparwr pensiwn. 

Os oes gennych bensiwn cyfraniadau wedi'u diffinio, mae'r swm y bydd yn ei dalu i chi yn dibynnu ar:

• faint sy'n cael ei dalu i mewn
• pa mor dda y mae eich arian sydd wedi’i fuddsoddi yn perfformio
• y costau sy'n cael eu tynnu i ffwrdd
• sut a phryd rydych chi'n dewis cymryd eich arian.

Os byddwch yn oedi eich cais ar ôl dyddiad ymddeol disgwyliedig eich cynllun, bydd eich darparwr yn parhau i'w reoli ar eich cyfer. Gall hyn olygu:

• bod gan eich pensiwn fwy o amser wedi’i fuddsoddi ac o bosibl i gynyddu
• yn aml, gallwch drosi eich pensiwn yn incwm gwarantedig uwch gan fod cyfraddau blwydd-dal fel arfer yn cynyddu po hŷn yr ydych chi, gan na fydd yn debygol o dalu allan am gymaint o amser.

Os oes gennych bensiwn buddion wedi'u diffinio, byddwch yn cael incwm misol gwarantedig yn seiliedig ar:

• eich cyflog
• pa mor hir y gwnaethoch weithio i'ch cyflogwr.

Os ydych yn penderfynu ymddeol yn hwyr, gallai eich cynllun:

• gynyddu'r incwm pensiwn y byddwch chi'n ei gael, gan ei fod yn debygol o gael ei dalu am gyfnod byrrach, neu
• talu cyfandaliad o'r taliadau rheolaidd nad oeddech yn eu hawlio.

Bydd eich darparwr yn gallu esbonio'r rheolau sy'n berthnasol i chi.

Gallwch ddechrau hawlio eich Pensiwn y Wladwriaeth pan fyddwch yn cyrraedd eich oedran Pensiwn y WladwriaethYn agor mewn ffenestr newydd

Ond os ydych chi'n aros, bydd eich Pensiwn y Wladwriaeth wythnosol yn cynyddu ar gyfer pob wythnos nad ydych chi'n ei hawlio – cyn belled â'ch bod chi'n oedi o leiaf:

• naw wythnos neu
• pum wythnos os ydych wedi cyrraedd oedran Pensiwn y Wladwriaeth cyn 6 Ebrill 2016.

Yna gallwch wneud cais am eich Pensiwn y Wladwriaeth pan fyddwch chi'n barod. Cofiwch, bydd yn cael ei dalu dros gyfnod byrrach felly efallai na fyddwch chi'n ennill mwy yn gyffredinol os oes gennych ddisgwyliad oes byr.

Gall cymryd eich pensiwn yn hwyrach olygu eich bod chi'n cael incwm ymddeoliad uwch ac yn talu llai o dreth os oes gennych enillion eraill o hyd.

Ond mae rhai anfanteision posibl i'w hystyried hefyd.

Mae gan rai cynlluniau pensiwn fudd-daliadau sy'n talu dim ond pan fyddwch chi'n cyrraedd oedran penodol. Mae hyn yn golygu y gallech golli allan os byddwch chi'n cymryd arian ar ôl i hyn ddigwydd.

Gofynnwch i'ch darparwr pensiwn a oes gan eich cynllun unrhyw nodweddion arbennig a phryd rydych chi'n gymwys ar eu cyfer. Er enghraifft, gallai eich cynllun:

• dalu taliad ychwanegol os ydych chi'n cymryd eich pensiwn ar ddyddiad penodol, a elwir yn aml yn fonws gydag elw
• gadael i chi drosi'ch pensiwn yn incwm gwarantedig uwch nag y gallwch ei gael mewn mannau eraill, a elwir yn gyfraddau blwydd-dal gwarantedig
• talu budd-daliadau marwolaeth penodol dim ond os ydych chi wedi dechrau cymryd incwm ohono.

Efallai y bydd angen i chi hefyd dalu tâl i newid eich dyddiad ymddeol arfaethedig, felly gwiriwch bob amser.

Mae gan y rhan fwyaf o gynlluniau pensiwn uchafswm oedran y mae'n rhaid i chi ddechrau gymryd eich arian – yn aml yn 75 oed.

Os byddwch yn oedi yn hwyrach nag oedran pensiwn arferol eich cynllun, mae'n werth gwirio a allwch wneud cais amdano ar unrhyw adeg neu a fyddai angen i chi aros tan ddyddiad penodol

Os oes gennych bensiwn cyfraniadau wedi’u diffinio, bydd eich darparwr fel arfer yn symud eich holl arian pensiwn a fuddsoddwyd i fuddsoddiadau mwy sefydlog po agosach y byddwch yn dod at oedran pensiwn arferol eich cynllun.

Os ydych eisiau cymryd eich pensiwn yn hwyrach na hyn, efallai y byddwch yn colli twf buddsoddiad trwy adael eich arian yng nghronfa ddiofyn eich darparwr. Am ragor o wybodaeth, gweler ein canllaw Sut i ddewis eich opsiynau buddsoddi pensiwn eich hun.

Mae incwm pensiwn yn cael ei gyfrif wrth gyfrifo faint o Dreth Incwm y byddwch chi'n ei dalu. Os yw oedi eich pensiwn yn cynyddu'r incwm y byddwch chi'n ei gael, gallai hyn eich gosod mewn band treth uwch pan fyddwch chi'n dechrau gwneud cais amdano.

Gallwch weld y bandiau Treth IncwmYn agor mewn ffenestr newydd a bandiau Treth Incwm yr AlbanYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK.

Gall incwm uwch hefyd effeithio ar unrhyw fudd-daliadau y mae gennych hawl i'w hawlio. Gallwch ddefnyddio:

• ein cyfrifiannell budd-daliadau i wirio beth sydd gennych hawl iddo a sut y gallai newid pe bai'ch incwm neu gynilion yn cynyddu
• Advicelocal i ddod o hyd i gyngor budd-daliadau am ddim a chyfrinachol Yn agor mewn ffenestr newydd

Os oes gennych arian ar ôl wedi'i fuddsoddi mewn pensiwn cyfraniadau wedi'u diffinio a'ch bod yn marw cyn 75 oed, gellir etifeddu eich pensiwn fel arfer yn ddi-dreth – cyn belled:

• bod yr arian yn cael ei dalu i'ch buddiolwyr enwebedig o fewn dwy flynedd i'ch darparwr pensiwn fod yn ymwybodol o'ch marwolaeth
• nad yw cyfanswm y swm a etifeddwyd o'ch holl bensiynau yn uwch na'r lwfans cyfandaliad a budd-dal marwolaeth (LSDBA).

Am ragor o wybodaeth, gan gynnwys y rheolau ar Dreth Etifeddiant, gweler ein canllaw Beth sy'n digwydd i'm pensiwn pan fyddaf yn marw?

Hyd yn oed os ydych chi'n siŵr na fydd angen i chi wneud cais am eich pensiwn ar oedran penodol, mae'n syniad da cynllunio pryd y gallai fod ei angen arnoch flynyddoedd lawer cyn – a chael cynllun wrth gefn rhag ofn i'ch sefyllfa newid.

Os oes gennych bensiwn buddion wedi'u diffinio, fel arfer mae gennych yr opsiwn i gymryd hyd at 25% fel cyfandaliad di-dreth a bydd y gweddill yn incwm trethadwy rheolaidd.

Os oes gennych bensiwn cyfraniadau wedi'u diffinio, gallwch ddewis cymryd hyd at 25% o'ch pensiwn fel cyfandaliad di-dreth a:

• gadael y gweddill wedi'i fuddsoddi fel y gallwch gymryd incwm trethadwy fel a phryd y mae ei angen arnoch, o'r enw tynnu penswin i lawr
• cael incwm gwarantedig trethadwy drwy brynu blwydd-dal.

Fel arall, gallech gymryd eich pensiwn cyfan fel un neu fwy o gyfandaliadau trethadwy, gyda hyd at 25% o bob swm yn cael ei dalu'n ddi-dreth.

Gallai fod yn werth ystyried a fyddwch chi'n well cymryd eich pensiwn cyn i chi ymddeol yn llawn. Er enghraifft, gallech ddefnyddio eich pensiwn i’ch galluogi chi i ostwng eich oriau.

Am help i benderfynu, rydym yn cynnig arweiniad am ddim a diduedd ar eich opsiynau pensiwn

Os ydych chi'n siŵr bod cymryd eich pensiwn yn hwyrach na'r cynllun yn iawn i chi, mae yna bethau y mae angen i chi eu gwneud.

Cysylltwch â'ch darparwr pensiwn fel eu bod yn gwybod pryd rydych chi'n bwriadu dechrau cymryd eich pensiwn.

Gofynnwch iddyn nhw bob amser:

• os oes unrhyw ffioedd neu gosbau i oedi eich oedran ymddeol disgwyliedig
• os byddwch yn colli unrhyw fudd-daliadau drwy gymryd eich pensiwn yn hwyrach
• a allwch chi gymryd eich pensiwn ar unrhyw adeg
• yr uchafswm oedran y mae'n rhaid i chi wneud cais am eich pensiwn.

Os oes gennych bensiwn cyfraniadau wedi'u diffinio, darganfyddwch hefyd sut mae eich pensiwn yn cael ei fuddsoddi ar hyn o bryd ac a allai fod yn well i chi:

• symud i gronfa arall eich darparwr
• dewis eich opsiynau buddsoddi pensiwn eich hun. 

Os na allwch oedi eich cais i'r oedran yr hoffech gyda'ch darparwr presennol, gallech ystyried trosglwyddo'ch pensiwn. Ond mae risg bob amser y byddwch chi'n waeth eich byd os ydych yn symud eich pensiwn, felly gwnewch yn siŵr eich bod yn gwirio pa fudd-daliadau neu nodweddion y gallech fod yn rhoi'r gorau iddi.

Am ragor o wybodaeth, gweler ein canllaw A ddylwn i drosglwyddo neu gyfuno fy mhensiynau?

Mae yna lawer o ffyrdd y gallwch gynyddu eich incwm ymddeol, gan gynnwys:

• talu mwy i'ch pensiwn – efallai y bydd eich cyflogwr hefyd yn cyfateb i'ch cyfraniadau
• gwirio eich bod chi'n cael yr holl ryddhad treth rydych chi'n gymwys amdano
• gwneud yn siŵr eich bod ar y trywydd iawn ar gyfer uchafswm Pensiwn y Wladwriaeth
• oedi eich dyddiad ymddeol.

Am ragor o wybodaeth, gweler ein canllaw Ffyrdd o roi hwb i'ch pensiwn.

Os oes gennych bensiwn cyfraniadau wedi'u diffinio, gall ei werth godi a gostwng nes i chi gymryd eich arian.

Yn dibynnu ar ba mor dda mae'n perfformio, efallai yr hoffech ystyried newid:

• pryd byddwch chi'n bwriadu dechrau cymryd arian
• sut mae eich pensiwn yn cael ei fuddsoddi.

Mae hefyd yn werth cymharu darparwyr pensiwn o leiaf unwaith y flwyddyn, i weld a fyddai'n well i chi drosglwyddo'ch pensiwn i rywle arall.

Pan fyddwch chi'n barod ac yn gallu gwneud cais am eich pensiwn, neu pan fyddwch chi'n cyrraedd yr oedran uchaf y gallwch wneud cais amdano, cysylltwch â'ch darparwr i ddweud wrthynt sut i ddechrau eich talu.

Gallwch gysylltu â'n harbenigwyr pensiwn am gymorth ac arweiniad am ddim – does dim ots pa fath o bensiwn sydd gennych neu pa mor hen ydych chi.