Prydau bwyd am ddim - cymhwyster a sut i wneud cais

Mae cinio ysgol fel arfer yn gost arall ar y rhestr hir (ac sy’n aml yn tyfu) o bethau i dalu amdanynt. Dros flwyddyn, gall ciniawau gostio mwy na £500. Fodd bynnag, mae'n bwysig gwirio a allech fod yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim, gan fod miloedd o deuluoedd yn colli allan bob blwyddyn.

Mae llawer o blant ysgol gynradd yn awtomatig yn cael prydau ysgol am ddim. Dyma pwy sy'n eu cael:

• Lloegr (ac eithrio Llundain): Bydd pob plentyn ysgol y wladwriaeth o flwyddyn derbyn i flwyddyn dau yn cael prydau am ddim fel rhan o 'universal infant free school meals'.

• Llundain: bydd pob plentyn ysgol gynradd hyd at 11 oed mewn ysgolion a ariennir gan y wladwriaeth yn awtomatig yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim, ond dylech wirio gydag ysgol eich plentyn os oes angen i chi gofrestru eich plentyn o hyd. 

• Yr Alban: mae pob plentyn o gynradd un i bump mewn ysgolion a ariennir gan y wladwriaeth yn gymwys i gael ciniawau am ddim. Dewch o hyd i ragor o wybodaeth am ddarparu ciniawau am ddim yn yr Alban ar mygov.scot

• Cymru: mae gan bob plentyn oedran ysgol cynradd hawl i brydau ysgol am ddim. Darganfyddwch sut i wneud cais am brydau ysgol am ddim ar llyw.cymru

• Gogledd Iwerddon: Nid oes darpariaeth awtomatig o brydau ysgol am ddim yng Ngogledd Iwerddon. 

Ar hyn o bryd os ydych chi'n cael Credyd Cynhwysol, dim ond os yw'r swm rydych chi'n ei ennill yn is na swm penodol y mae'ch plentyn yn gymwys, gweler isod.

O fis Medi 2026 bydd gan fwy o blant yn Lloegr hawl i brydau ysgol am ddim. Ar gyfer blwyddyn academaidd 2026 ymlaen, os ydych chi'n hawlio Credyd Cynhwysol ac mae'ch plentyn mewn addysg gymeradwy, bydd gan eich plentyn hawl i brydau ysgol am ddim waeth beth fo'ch incwm. Bydd hyn yn berthnasol os ydynt mewn addysg gynradd, uwchradd neu addysg bellach gymeradwy. Ar hyn o bryd nid oes unrhyw gyhoeddiadau tebyg ar gyfer y cenhedloedd eraill.

• Yn Lloegr: Os yw'ch plentyn ym mlwyddyn 3-6 o'r ysgol gynradd y tu allan i Lundain a'ch bod yn hawlio Credyd Cynhwysol, gall eich plentyn fod yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim os nad yw eich incwm yn fwy na £7,400 y flwyddyn (ar ôl treth a heb gynnwys eich budd-daliadau) ar gyfer eich cartref. Os ydych chi'n hawlio budd-daliadau eraill sy'n destun i brawf modd efallai y bydd eich plentyn yn gymwys. Gwiriwch feini prawf cymhwysedd prydau ysgol am ddim llawn ar GOV.UK 

• Yng Ngogledd Iwerddon: Yng Ngogledd Iwerddon: Os yw'ch plentyn yn yr ysgol gynradd ac rydych chi'n hawlio Credyd Cynhwysol A bod enillion eich cartref yn £15,390 neu lai y flwyddyn, mae gan eich plentyn hawl i brydau ysgol am ddim. Gallwch ddarganfod mwy am gymhwysedd i gael prydau ysgol am ddim ar nidirect

• Lloegr: Os ydych chi'n hawlio Credyd Cynhwysol gall eich plentyn fod yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim os nad yw’ch incwm yn fwy na £7,400 y flwyddyn (ar ôl treth a heb gynnwys eich budd-daliadau) fel cyfanswm incwm eich cartref. Os ydych chi'n hawlio budd-daliadau eraill sy'n destun prawf modd, efallai y bydd eich plentyn yn gymwys. Dysgwch fwy am Gredyd Cynhwysol ar GOV.UKYn agor mewn ffenestr newydd

• Yr Alban: Os ydych chi'n hawlio Credyd Cynhwysol mae eich plentyn yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim os nad yw cyfanswm eich incwm cartref a enillwyd yn fwy na £796 y mis (ar ôl treth a heb gynnwys eich budd-daliadau). Darganfyddwch fwy am gymhwysedd i gael prydau ysgol am ddim ar mygov.scot

• Cymru: Os ydych chi'n hawlio Credyd Cynhwysol, gall eich plentyn fod yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim os nad yw cyfanswm incwm eich cartref yn fwy na £7,400 y flwyddyn (ar ôl treth a heb gynnwys eich budd-daliadau). Gwnewch gais am brydau ysgol am ddim ar llyw.cymru 

• Gogledd Iwerddon: Os ydych chi'n  hawlio Credyd Cynhwysol ac yn byw A bod gennych enillion cartref o £15,390 neu lai y flwyddyn, mae gan eich plentyn hawl i brydau ysgol am ddim. Darganfyddwch fwy am sut i wneud cais am brydau ysgol am ddim ar nidirect

Mae’r broses gwneud cais am brydau ysgol am ddim yn amrywio o gyngor i gyngor. Mewn rhai achosion, rydych yn gwneud cais trwy eich awdurdod lleol ac mewn eraill efallai bydd angen gwneud cais i’r ysgol yn uniongyrchol – ond bydd wefan eich cyngor yn rhoi gwybod am hwn.

Os nad ydych yn siwr o’ch cyngor lleol, gallwch ddod o hyd iddynt ar GOV.UKYn agor mewn ffenestr newydd

Efallai bydd angen i chi ail-geisio am brydau ysgol am ddim ar gyfer eich plentyn pob blwyddyn. Gwiriwch gyda’ch awdurdod lleol.

Mae'n dibynnu. Os ydych ar Gredyd Cynhwysol, efallai y bydd gan eich plentyn hawl i brydau ysgol am ddim, ond mae hefyd yn dibynnu ar faint rydych yn ei ennill, a (syrpreis, syrpreis) mae rheolau o gwmpas y trothwy enillion sydd hefyd yn dibynnu ar le rydych yn byw yn y DU.

Felly mae hwn hefyd yn un lle bydd angen gwirio’ch gwefan llywodraeth berthnasol, gan ddefnyddio un o’r dolenni uchod.

Na. Yn anffodus, ni fydd eich plentyn yn gymwys am brydau ysgol am ddim os ydych yn cael Credyd Treth Gwaith. Fodd bynnag,  os ydych yn cael dilyniant Credyd Treth Gwaith (y taliad rydych yn derbyn am bedwar wythnos bellach ar ôl i chi stopio fod yn gymwys am Gredyd Treth Gwaith) bydd eich plentyn fel arfer yn gymwys.

Mae’r rheolau ynghylch cymhwysedd am brydau ysgol am ddim yn gweithio’r un ffordd am warchodwyr a rhieni maeth ag ydynt am rieni geni, felly gallwch ddefnyddio’r canllawiau â’r dolenni uchod i wirio cymhwysedd.

Fodd bynnag,  os ydych yn rhiant maeth sy’n cael ei dalu lwfans, mae pethau’n ychydig mwy cymhleth.

Mae hwn oherwydd mae’r lwfans i fod i gynnwys talu am gostau bwyd ysgol yn barod. Os ydych yn y sefyllfa hon y peth orau i’w wneud yw siarad â’ch awdurdod lleol gan efallai byddwch am ddod i ryw gytundeb - e.e. bod eich plentyn maeth yn derbyn ei bryd ysgol am ddim, ond nid yw’r rhan o’r lwfans am brydau ysgol am ddim yn cael ei dalu i chi - neu fel arall eich bod yn cael y lwfans llawn, ond nid yw’ch plentyn maeth yn cael prydau ysgol am ddim.

Unwaith eto, bydd hyn yn amrywio o gyngor i gyngor ac efallai ni fydd plant sy’n cael prydau ysgol am ddim gwastad yn cael yr un prydau a’r sawl sy’n talu’n llawn.

Os oes system ffreutur gan ysgol eich plentyn, fel arfer bydd eich plentyn yn cael talebau ond mae systemau’n amrywio o ysgol i ysgol. Y newyddion da yw bod gan Gymru, Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon safonau gorfodol am y bwyd sy’n cael ei ddarparu gan ysgolion, felly bydd pryd ysgol eich plentyn yn rhesymol iachus - ond gallwch ddarganfod mwy o wybodaeth o’r ysgol ei hun.

Mewn rhai rhannau o’r DU gall eich plentyn hefyd cael llaeth am ddim, yn ogystal â’i bryd o fwyd am ddim. 

Mae cinio ysgol fel arfer yn costio rhwng £2 a £3. Os nad ydych yn gymwys am brydau ysgol am ddim gall y costau hyn adio lan, yn enwedig os oes gennych sawl plentyn. Os nad ydych yn barod, mae’n werth ystyried anfon eich plant i’r ysgol gyda brechdanau yn lle (hen syniad, ond un da!).

Mae fel arfer yn bosib pacio brechdanau iachus llawer yn rhatach na thalu am ginio ysgol – yn enwedig os ydych yn prynu cynhwysion all cael eu rhewi. Mae gan Change 4 Life syniadau brechdanau iachusYn agor mewn ffenestr newydd os nad ydych yn siwr ble i ddechrau. 

Os ydych yn cael trafferth gyda’r gost o fagu plentyn, peidiwch anghofio gallem eich helpu i sicrhau eich bod yn cael y budd-daliadau cywir. Gallwch ddod o hyd i fwy o wybodaeth ar bethau fel grantiau dillad ysgol, costau teithio i’r ysgol a chanllawiau a chyngor cysylltiedig ar turn2usYnagor mewn ffenestr newydd

Os yw'ch plentyn yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim yn ystod y tymor, mae'n debygol y bydd yn gymwys i gael cymorth ychwanegol yn ystod gwyliau'r ysgol. Mae sut mae hyn yn gweithio a'r hyn rydych chi'n ei gael yn dibynnu ar ble rydych chi'n byw yn y DU, ond gall gynnwys prydau bwyd am ddim, gweithgareddau am ddim a hyd yn oed arian parod am ddim i helpu gyda'ch costau gofal plant.

• Lloegr: os ydych chi'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim sy'n gysylltiedig â budd-daliadau, gallwch gymryd rhan yn y Rhaglen Gweithgareddau a Bwyd Gwyliau (HAF) sy'n cael ei chynnal dros wyliau'r Haf, y Pasg a'r Nadolig. Mae'r hyn y gallwch ei gael yn amrywio yn ôl y cyngor, ond mae'n cynnwys un pryd o fwyd am ddim y dydd o leiaf. Gwiriwch gyda'ch cyngor lleol i weld beth maen nhw'n ei gynnig

• Cymru: mae cynghorau'n darparu talebau, grantiau neu becynnau ciniawau i'r rhai sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim dros wyliau'r haf ond mae'r gefnogaeth yn amrywio yn ôl ardal.  

• Yr Alban: Mae cynghorau’n cynnig mynediad at brydau am ddim i bawb sy'n gymwys ar gyfer prydau ysgol am ddim yn ystod y tymor.

• Mae rhai banciau bwyd hefyd yn rhedeg clybiau gwyliau i helpu rhieni gyda bwyd dros wyliau'r ysgol. Gweler Ble alla i gael cymorth brys gydag arian a bwyd?

• Gwiriwch yn rheolaidd am fargeinion ar brydau pleserus, mae gan MoneySavingExpert grynodeb da o brydau cost effeithiol

Cyhoeddodd y llywodraeth y bydd cynllun clwb brecwast am ddim newydd yn Lloegr, lle bydd plant yn cael brecwast am ddim cyn i'r diwrnod ysgol ddechrau. Ar hyn o bryd, mae'n gynllun peilot gyda 750 o ysgolion 'mabwysiadu’n gynnar' yn cymryd rhan. Edrychwch ar y map rhyngweithiol o'r ysgolion sy'n cynnig clybiau brecwast am ddim Bydd mwy o ysgolion yn cael eu hychwanegu wrth i'r cynllun ehangu. 

• Mae'r Alban yn cynnig 'Bright Start Breakfasts' lle gall ysgolion ac awdurdodau lleol gael cyllid ar gyfer clybiau brecwast am ddim. Gofynnwch i ysgol eich plentyn a yw'n rhan o'r cynllun hwn.

• Mae Cymru'n cynnig 'Brecwast Am Ddim mewn Ysgolion Cynradd' lle gall pob plentyn sy'n mynd i ysgol a gynhelir gan awdurdod lleol gael brecwast am ddim yn yr ysgol os yw'r ysgol yn rhedeg clwb brecwast. Cysylltwch â'ch ysgol i ddarganfod sut i wneud cais.

• Gall ysgolion Gogledd Iwerddon gael cyllid trwy'r Rhaglen Ysgolion Estynedig i gynnig clybiau brecwast a gwasanaethau eraill. Gallwch gysylltu â'ch ysgol i ddarganfod a yw ar gael.